Ad Branger

Welkom Gast ( Inloggen | Registreer gratis )

Rating 5

Sailmakers Oz En Meer...

Posted by Ad Branger, 06-05-2007, 15:07 in Sailmakers oz en meer

Sailmakers oz en meer…

Onze vliegers worden voornamelijk gemaakt van spinnaker nylon en, in mindere mate, spinnaker polyester. We mogen oprecht blij zijn dat we hierbij kunnen profiteren van de ontwikkeling en productie van deze stoffen voor de zeil- en de paraglyderwereld.

De verwevenheid met de zeilmakerbusiness zorgt er voor dat we te maken krijgen met bijzondere gebruiken en vakjargon. Zo houden zeilmakers er bij het bepalen van het gewicht van onze spinnakerstoffen bijzondere gewoonten op na. Gewoonten die er voor kunnen zorgen dat wij, als vliegeraars/zelfbouwers, snel de weg kwijt kunnen raken bij het bepalen van het juiste gewicht.


Oppervlakte-eenheid

In Nederland is de vierkante meter de standaard oppervlakte eenheid, maar in Engeland en Amerika werkt men graag met de square yard. Bovendien hebben zeilmakers ook nog hun eigen, kleinere, Sailmakers yard als industriestandaard bedacht. De square yard heeft een afmeting van 36” x 36” (1296 square inches), maar de Sailmakers yard is 28,5” x 36” (1026 square inches). Deze afwijkende 28,5” is afkomstig uit het verleden, toen de weefmachines nog een stof produceerden van 28,5” breed. Een belangrijke vraag moet dus zijn bij welke oppervlakte-eenheid wordt het gewicht bepaald.

De verhoudingen tussen de vierkante meter, de sailmakers yard
en de square yard.



Unfinished fabric weight en final weight

In de zeilwereld is het vrij gebruikelijk om het gewicht te gebruiken van de ruwe stof. Dit wordt wel het nominale gewicht genoemd. Het nominale gewicht is het gewicht van de ruwe, niet afgewerkte stof, dus zonder kleur, zonder coating en zonder water repellant behandeling. In het Engels wordt dit ook wel “greige weight” of “unfinished fabric weight” genoemd. Omdat het niet altijd vermeld wordt is het niet altijd duidelijk of het totale gewicht (“final weight”) van de stof bedoelt wordt of alleen het, uiteraard lagere, gewicht van de ruwe stof.

Afhankelijk van de basisstof, de coatingsvorm en de verdere afwerking kan het gewicht voor de afwerking variëren van ongeveer 6 tot 15 gram. Het extra gewicht voor de afwerking blijkt in de praktijk ook nog wel iets te kunnen variëren. Voor het eindresultaat kan deze variatie zorgen voor een afwijking per rol stof van ongeveer 5-7%. Waarschijnlijk is dat de reden geweest voor het ontstaan van de werkwijze met de “unfinished fabric weight”. Het gewicht van de ruwe stof is namelijk wel redelijk stabiel.

Hoe dan ook, als je niet op de hoogte bent van het extra gewicht van de afwerking en slechts het gewicht van de ruwe stof is bekend dan is het onmogelijk om het totale gewicht uit te rekenen.


De verschillende gewichtseenheden

De verschillende gewichtseenheden in de wereld maken het bepalen van het juiste gewicht ook lastig. In Nederland zijn we gewend om te werken met het gewicht in gram. In andere delen van de wereld, zoals Amerika en Engeland, gebruikt men voor het gewicht van spinnakerstoffen graag de ounce (oz). Daarbij komt nog dat, hoewel 1 ounce in beide landen 28,35 gram is, er met een US-ounce het gewicht van een andere oppervlakte van de stof bedoelt wordt dan met een GB-ounce. Dat verschil vindt zijn oorsprong in de Sailmakers ounce. Dat is wel de meest gehanteerde gewichtseenheid.

Sailmakers Ounce
Voor spinnaker stoffen gebruikt men in de zeilwereld bij voorkeur de Sailmakers ounce (SM-oz), die ook wel Sailmakers yard wordt genoemd. Hierbij maken we als Nederlander niet alleen kennis met een bijzonder gewichtseenheid, de ounce, maar ook met een bijzondere oppervlaktemaat, de Sailmakers square yard.

Er zijn 3 zaken waar we bij de Sailmakers ounce rekening mee moeten houden:

1. De ounce is een aanduiding voor een gewicht van 28,35 gram.
2. De oppervlakte van de stof waar we het gewicht van bepalen is bij de term Sailmakers oz altijd 36” x 28,5”.
3. Bij het gebruik van de term Sailmakers oz wordt er meestal gesproken over het nominale gewicht van de ruwe stof en niet over het totale gewicht inclusief kleur, coating en andere behandelingen.


De US-oz en de GB-oz
Gelukkig komen deze aanduidingen niet vaak voor, maar als het gewicht specifiek in US-oz of GB-oz wordt gegeven dan moeten we er rekening mee houden dat bij de US-oz uitgegaan wordt van een oppervlakte van 28,5“ x 36” (de Sailmakers yard) en bij de GB-oz wordt uitgegaan van 36” x 36” (de werkelijke square yard).

Bij het omrekenen naar gram per vierkante meter zijn de afwijkende oppervlakten van belang. Bij de GB-oz is 1 m^2 gelijk aan 1,196 square yard en bij de SM-oz is 1 m^2 gelijk aan 1,51 square sailmakers yard. Een gewicht van 1 Gb-oz komt zodoende overeen met 33,9 gram per vierkante meter (28,35 gram x 1,196) en een gewicht van 1 US-oz is gelijk aan 42,8 gram per vierkante meter (28,35 gram x 1,51).


Generic weight

Misschien wel de meest verwarrende gewoonte in de zeilmakerswereld bij het bepalen van het gewicht, is dat niet alle fabrikanten hun stoffen een exacte gewichtspecificatie mee wensen te geven. Er wordt dan in plaats van een exact gewicht een ruime gewichtsklasse voor een stof opgegeven. Dit wordt ook wel “generic weight” genoemd. Er wordt dan niet op een grammetje meer of minder gekeken, want een klasse als bijvoorbeeld de “generic weight 0,75 oz” heeft een verloop van ruim 41 gram tot bijna 47 gram.

Deze generic weight gewichtsklasse betrof in het verleden altijd het gewicht van de niet afgewerkte stof. Tegenwoordig kan er ook het gewicht van de afgewerkte stof mee worden bedoelt. De opzet van de gewichtsklassen is dat de verschillende gewichten binnen één klasse in de praktijk geen noemenswaardige verschillen in prestatie zullen opleveren.

Het is niet helemaal duidelijk waarom sommige fabrikanten nog graag met dergelijke gewichtsklassen werken. Een duidelijk voordeel is dat bij de productie en afwerking van de stof een kleine variatie in gewicht bij een zelfde type stof op deze manier toegestaan is. Zolang het eindproduct maar een gewicht heeft dat binnen de grenzen van de klasse blijft is het in orde.


Een overzicht van de diverse gewichtsovereenkomsten:


Een praktijkvoorbeeld

Laten we als voorbeeld eens kijken naar de spinnaker nylon stof van Contender met het type Superlite 40. De aanduiding “40” komt van 0,4 Sailmakers ounce.

We komen deze stof met minimaal drie verschillende gewichtsaanduidingen tegen. Zo is 0,4 SM-oz gebruikelijk, maar ook wordt er voor deze stof wel 0,7 oz als gewicht opgegeven. Bij de Nederlandse specificaties komen we een gewicht van 30 gram per vierkante meter tegen. Hoe zit dat?

Greige weight in ounce en gram:
We kunnen in elk geval aan de eenheid SM-oz zien dat we te maken hebben met een afwijkende oppervlaktemaat (28,5” x 36”) en we weten nu ook dat dit meestal de gewichtsaanduiding is van de ruwe stof zonder kleur, coating of andere afwerking (greige weight).
We kunnen uitrekenen dat 0,4 oz = 0,4 x 28,35 gram = 11,34 gram.

Dit is echter het gewicht van een oppervlakte van 28,5” x 36” ofwel 0,7239 m x 0,9144 m = 0,6619 vierkante meter. Als we het gewicht van 1 vierkante meter willen uitrekenen moeten we de 11,34 gram nog vermenigvuldigen met 1,51 (1/0,6619). Het gewicht van de ruwe stof zonder enige afwerking is dus 1,51 x 11,34 = 17,12 gram/m^2.

Final weight in gram:
Omdat deze 17,12 gram een ongeloofwaardig laag gewicht is voor een “gewone” spinnaker nylon stof weten we dat we hier zeker te maken hebben met het gewicht van de ruwe stof. Om het totale gewicht te berekenen moeten we bij dit gewicht het gewicht van de afwerking nog optellen. Bij de Superlite 40 is het extra gewicht, volgens opgave van de fabrikant, ongeveer 12-13 gram per vierkante meter. Het totale gewicht van de Superlite 40 wordt dan 30 gram per vierkante meter.

Final weight in SM-oz:
We kunnen deze 30 gram/m^2 ook weer omrekenen naar de kleinere oppervlakte van de SM-oz. We delen dan eerst door 1,51 om op de juiste Sailmakers yard oppervlakte uit te komen: 30/1,51 = 19,84 gram. Deze 19,84 is gelijk aan 0,7 oz (19,84/28,35). Ook die waarde komen we bij de specificaties van dit type tegen.

Samengevat:
1. We zien dat de ruwe stof 0,4 oz (11,34 gram) per Sailmakers yard weegt. De fabrikant kan deze stof dus laten vallen in de gewichtsklasse “generic weight 0,4 oz”.
2. De gecoate en afgewerkte stof weegt per Sailmakers yard 0,7 oz (19,84 gram).
3. Omgerekend komen we per vierkante meter en in gram op 30 gram/m2.

Drie gewichtsaanduidingen voor één stof en ze zijn alle drie correct.


Lichtgewicht (?)

Hoe licht kunnen we gaan? De Superlite 40 van Contender was met ongeveer 30 gram per vierkante meter vele jaren de lichtste “normale” spinnaker nylon die er in de zeil- en vliegerwereld te krijgen was. Binnen de spinnaker polyester stoffen is de PC-31 van Icarex, met gemiddeld 31 gram, al jaren een erg lichte stof die vooral in de vliegerwereld veel gebruikt werd en wordt. Inmiddels zijn er meer fabrikanten, onder anderen Porcher Sport, die “echte” spinnaker nylon stoffen produceren met een gewicht tussen 25 en 30 gram per vierkante meter. Toch komen we zo nu en dan een opgegeven gewicht tegen lager dan 25 gram per vierkante meter.

Indien het gewicht onder de 25 gram komt, is het zo goed als zeker dat we (1) te maken hebben met het gewicht van de niet afgewerkte ruwe stof of (2) de oppervlakte-eenheid waar het gewicht bij is opgegeven komt niet overeen met een vierkante meter of (3) we hebben te maken met een laminaat in plaats van een stof. Het bekendste voorbeeld hiervan is Cuben Fiber.


Cuben Fiber

Cuben Fiber is een zeer lichte folie met een gewicht van ongeveer 21 gram per vierkante meter. Deze folie, die waterproof en praktisch rekvrij is, wordt onterecht nog weleens aangeprezen als lichte spinnakerstof. Niets is minder waar. Cuben Fiber is geen spinnakerstof maar een laminaat. Dit laminaat is opgebouwd uit Dyneema vezels die, onder invloed van een hoge temperatuur, met elkaar verbonden worden door er aan de boven- en onderzijde een polyesterfilmpje op te ‘smelten’.

Cuben Fiber heeft als nadeel dat het nogal gevoelig is voor slijtage. De belangrijkste reden hiervoor is dat het materiaal zeer dun is. Bovendien is het zowel in de warp- als in de fillrichting extreem stijf en totaal rekloos. Met name voor de toepassing bij matrassen is het hierdoor niet bepaald geschikt. Daarentegen wordt het bij ultralichte delta- en trickvliegers al wel met succes toegepast.


Ten slotte

Ondanks deze kennis blijft het in sommige gevallen nog erg lastig om de juiste waarde toe te kennen aan het werkelijke gewicht van een stof. Als er niet specifiek wordt aangegeven hoe het gewicht wordt aangeduid, dan zijn er immers veel mogelijkheden.

Gram:
Als het gewicht wordt opgegeven in gram kun je er van uitgaan dat het opgegeven gewicht het gewicht betreft van een oppervlakte van 1 vierkante meter. De kans is tevens klein dat het opgegeven gewicht het gewicht is van de ruwe stof zonder afwerking. Uitgesloten is het echter niet en als het gewicht onder de 25 gram komt is het zo goed als zeker dat we te maken hebben met het gewicht van de niet afgewerkte ruwe stof.

Ounce:
Als het gewicht in ounce (oz) wordt opgegeven dan zijn er diverse mogelijkheden. Om er achter te komen bij welke oppervlakte het gewicht van toepassing is moeten we weten welke ounce er bedoelt wordt. Is het een Sailmakers oz, een GB-oz, een US-oz, wordt er slechts ”oz” vermeld of hebben we te maken met een gewichtsklasse?

Bij een SM-oz en een US-oz weten we in elk geval dat de oppervlaktemaat 28,5” x 36” is. Bij een GB-oz is dat normaal gesproken 36” x 36”. Als er uitsluitend “oz” wordt vermeld is het meestal de Sailmakers oz, maar 100% zeker is dat niet. Wordt er een gewichtsklasse “generic weight” gebruikt, dan hebben we te maken met een ruwe schatting van het gewicht.

In alle gevallen is het vervolgens de vraag of het vermelde gewicht het gewicht is van de ruwe stof of van de finale stof. Bij de Sailmakers ounce is het gebruikelijk dat we te maken hebben met het gewicht van de ruwe stof. Bij een opgave van alles lager dan ongeveer 0.6 oz is de kans zelfs zeer groot dat het gaat om slechts het gewicht van de ruwe stof.


Omrekenen

1 ounce (oz) = 28,35 gram
1 gram = 0,0352 ounce

1 inch = 2,54 cm
1 foot = 12 inch = 30,48 cm
1 yard = 3 feet = 36 inch = 91,44 cm
1 meter = 1,094 yards

1 square yard = 36 inch x 36 inch = 1296 square inches
1 square yard = 9 square feet = 0,9144 m x 0,9144 m = 0,8361 m^2

1 sailmakers yard = 28,5 inch x 36 inch = 1026 square inches
1 sailmakers yard = 0,7239 m x 0,9144 m = 0,661 m^2
1 SM-oz = 28,35 gram per 0,661 m^2
1 SM-oz = 42,8 gram per m^2

1 square yard = 1,26 square sailmakers yard

1 m^2 = 1,19 square yard
1 m^2 = 1,51 square sailmakers yard

Ad Branger, mei 2007